تبعات آماده نبودن در برابر حوادث طبيعي

شايعه و زمين لرزه هر دو ما را مي لرزاند...

وحيد قرايي-مدتی است که شهروندان کرمانی با کوهی از شایعات در زمینهی بروز زمینلرزه دست و پنجه نرم میکنند و البته از آن جهت که مانند همیشه از آمادگی لازم برای مقابله و حتی همزیستی با چنین پدیدهای که دایما دست نوازش! بر سر ما میکشد نداریم نگرانیهایمان دوچندان است.

در این میان نکتهی اساسی این است که با وجود اینکه میدانیم زمینلرزه در فواصل زماني نه چندان طولاني بخشی از این استان را به شدت تکان میدهد و البته خسارات جانی و مالی نتیجهی این پدیده است چندان به کار زیربنایی برای بیشتر آماده شدن بیشتر و کمتر خسارت دادن روی خوش نشان نمیدهیم. در این حال در کنار نحوهی ساخت و سازهایی که در موارد بسیاری بدون توجه کافی به نکات ایمنی مربوط به مناطق در معرض زمینلرزه صورت میگیرد در شهرهایی نظیر کرمان زمین زیرپایمان با بالا آمدن آبهای زیرسطحی حسابی سست شده است تا خودمان با دست خودمان امکان خسارت بار بودن زمینلرزهها را بیشتر کنیم. در عین حال شبکهی فاضلاب شهری کرمان هم به دلیل اعتبارات قطرهچکانی آن تاکنون به بهرهبرداری نرسیده است تا این اثرات خودساخته را کاهش دهیم.

اما در مورد وضعیت لرزهخیزی استان کرمان و امکان پیشبینی زلزله و شرایط موجود در کشور و استان کرمان سرپرست سازمان زمینشناسی جنوب خاوری کشور میگوید:«در زمینلرزهها سه عامل مکان، زمان و بزرگی مورد توجه قرار دارد که در هر نوع پیشبینی علمی زمینلرزه بایستی این سه فاکتور مدنظر قرار گیرد.»

مهندس مسعود ناظمزاده شعاعی میافزاید:«تاکنون تلاشهای بشری برای پیشبینی زمینلرزه با توجه به سهعامل ذکر شده به جایی نرسیده است ضمن اینکه اقدامات زیادی برای پیشبینی زلزله انجام گرفته که البته گاهی این پیشبینی ها هم درست از آب درآمده است اما همهی اینها رهاکردن تیر در تاریکی بوده است و نمیتوان چندان روی این پیشبینیها حساب باز کرد.»

وی با اشاره به اینکه آنچه اهمیت دارد در قدم اول مکانیابی رخداد زمینلرزههای احتمالی است اضافه میکند:«این مکانیابی توسط سازمان زمینشناسی به صورت نقشههای زمینشناسی ارایه و گسلهای لرزهزا شناسایی شدهاند. البته این ادعا که همهی گسلها شناخته شدهاند گزافگویی است و احتمال وجود گسلهای پنهان و کشف نشده نیز وجود دارد.»

او در مورد وضعیت استان کرمان در زمینهی وجود این گسلها ابراز میدارد:«استان کرمان در این زمینه وضعیت منحصر به فردی دارد و بدون اغراق به تعداد شهرها و مراکز جمعیتی بزرگ این استان گسل وجود دارد چرا که هستهی اولیهی تشکیل این اجتماعات به واسطهی این گسلها به دلیل وجود آب شکل گرفته است (گسلها محل مناسبی برای خروج آب در سطح زمین هستند).»

ناظمزاده ادامه میدهد:«برای احاطهی بیشتر بر عملکرد گسلها نیاز به امکانات سختافزاری و نرمافزاری فراوانی است که تغییراتی را که قبل از هر زمینلرزه در پوستهی زمین روی میدهد از دیدگاههای مختلف مثل تغییرات الکترو مغناطیس پوستهی زمین، حرارت، سطح آبهای زیرزمینی، تغییرات گازهای متصاعد شده از گسلها و... مورد بررسی و کنترل قرار دهد و با این اقدامات دستکم میتوان متوجه شد که میتوان منتظر یک رخداد لرزهخیزی باشیم یا خیر؟»

وی تاکید میکند:«سالهاست که استان کرمان در انتظار احداث یک شبکهی لرزهنگاری مجهز است اما متاسفانه به وقوع نمیپیوندد و کسی نمیداند چه نهاد و دستگاه و سازمانی متولی این کار است و اساسا این سوال مطرح است که چه نهادی در کشور در زمینهی زلزله باید حرف آخر را بزند و متولی آن کیست و چرا کمیتهای تشکیل نمیشود تا با بودجهای ثابت ضمن آموزش و تربیت نخبگانی در این حیطه، راهکارهای لازم را در این زمینه در مواقع بحرانی و اضطراری ارایه دهد؟»

او تصریح میکند:«اگر زمینلرزه بتواند توسعهی یک جامعه را به تاخیر بیاندازد بیگمان شایعهی زمینلرزه نیز همان کار را خواهد کرد.»

سرپرست سازمان زمینشناسی جنوب خاوری کشور در ادامه با اشاره به اینکه کشور ایران از لحاظ مطالعات«لرزه زمین ساخت» و "لرزهشناسی" بسیار جوان است و این علم در ابتدای راه خود قرار دارد میگوید:«کشور ما که از لحاظ ریسک زمینلرزه در مقامهای بالای دنیاست، متخصصان زیادی در این زمینه ندارد و دانشگاههای ما متخصصان این رشته را به تعداد مورد نیاز تربیت نمیکنند و رشتههای مرتبط را توسعه نمیدهند. در کنار آن امکانات مرتبط و مورد نیاز و شبکههای لرزهنگاری مجهز نیز به تعداد کافی وجود ندارد.»

ناظمزاده در عين حال تصریح میکند:«باید همزیستی با زمینلرزه را مردم ما بیاموزند و حداقل تا زمانی که پیشبینی دقیق زلزله امکانپذیر میشود این آموزش برای همزیستی مانند کشورهای نظیر ژاپن باید تداوم داشته باشد تا زندگی مردم هر از چندگاهی دچار اختلال نشود. ما اول باید زمین زیر پایمان را بشناسیم و بدانیم که زمینلرزه و گسلها یکی از حلقههای زنجیرهی تکامل و تحول پوستهی زمین هستند و وجودشان اجتنابناپذیر است.»

وی تاکید ميکند:«چه دانشمند چینی و چه هر کس دیگری در شرایط فعلی پیشبینی زلزله بکند یا نکند برای ما در صورتمساله تغییری به وجود نمیآید و با توجه به وضعیت زمینشناسی استان کرمان ما باید با اتخاذ تدابیر لازم از قبیل ساختمانسازی مناسب، رعایت نکات ایمنی، از بین بردن اثرات منفی بالاآمدن آبهای زیرسطحی با تکمیل هر چه سریعتر شبکهی فاضلاب و آموزشهای مداوم به مردم، برای مقابله با شرایط پیش آمده در هنگام و بعد از زمینلرزه آمادگی همیشگی داشته باشیم تا تنها در هنگامهی شایعات فقط به هراس و دلهره دچار نشویم.»

اما مسئول پایگاه لرزه نگاری کرمان نیز با غیر علمی دانستن پیش بینی های زمین لرزه می گوید: «تاکنون با توجه به پیشرفت های علمی صورت گرفته هیچ کس نتوانسته است در زمینه پیش بینی دقیق محل و زمان زمین لرزه ابراز نظر کند و تمام صحبتهای مطرح شده در حد فرضیه می باشد. »

جلیل الدین فاطمی در گفتگو با مهر تصریح مي كند: «حتی کشورهای صاحب علم دنیا نیز در این زمینه به موفقیت دست نیافته اند و تنها می توان از بروز و مشاهده برخی شواهد امکان بروز زمین لرزه را در یک منطقه تشخیص داد.

وی عنوان مي كند: استان کرمان از مناطق زلزله خیز کشور محسوب می شود و ایران نیز روی کمربند زلزله قرار گرفته است و درصورت بروز زمین لرزه نباید به پیش بینی های صورت گرفته اکتفاء کرد زیرا که هر لحظه امکان بروز این حادثه در استان وجود دارد و مختص این زمان نیست. » وی با اشاره به وجود چندین گسل خطرناک در کرمان مي گويد: «در استان کرمان گسل های مختلفی وجود دارد که در حال ذخیره انرژی هستند و احتمال تخلیه انرژی این گسل ها وجود دارد اما زمان مشخصی نمی توان اعلام کرد بلکه تنها باید با هوشیاری در راستای مقاوم سازی سازه ها و آگاه سازی مردم در زمان بروز زمین لرزه اقدام کرد. »

وی با تاکید بر مقاوم سازی سازه ها تاكيد مي كند: «انجام مانورهای امدادی و آمادگی دستگاههای مختلف و مدیریت صحیح بحران از نکاتی هستند که باید در مناطق زلزله خیز با جدیت دنبال شوند. »

***

ما كرماني ها حق داريم كه از صورت مساله زلزله، شايعات و تبعات آن هراس داشته باشيم. ما از زماني كه حافظه مان ياري مي كند هر از چندگاهي خسارت و مرگ و جراحات هم استاني هاي خود را بر اثر زلزله ديده ايم اما نكته مهم اين است كه هيچگاه عزمي جدي در ميان مردم و مسئولان براي همزيستي با قهر طبيعت و بي خطر كردن آن براي خود نداشته ايم. اگر همين امروزپرسيده شود كه منازل و مدارس و ادارات و هر آنچه كه انسان زير سقف آن زندگي مي كند در استان كرمان چقدر ما را در برابر زمين لرزه هاي شديد حفظت مي كنند چه پاسخي خواهيم داشت و آيا از تجارب تلخ گذشته درس گرفته ايم؟ آيا در همين شهر سازمان هاي مرتبط توانسته است با جذب اعتبارات لازم حداقل با تكميل شبكه فاضلاب شهري و بيرون كشيدن آب هاي زير سطحي حداقل از سست شدن بيشتر زمين زيرپايمان جلوگيري كنند؟ ديروز كه از دست ما رفته است پس بهنر است بجاي هراس هميشگي از زلزله صاحب عزمي هميشگي شويم تا با شناخت از وضعيت فعلي خود راهكارهاي زندگي در كنار احتمال هميشگي زلزله را بياموزيم و به كار بنديم و شهر و استان كرمان را در برابر اين خطر كه مطمئنا هميشه در كنارمان و حتي زير پايمان وجود دارد ايمن كنيم.

این مطلب در نشریه کرمان جوان منتشر شده است